W życiu każdej biblioteki zdarzają się wyjątkowo odpowiedzialne chwile. Takie, które przypominają, że jej przestrzeń może służyć nie tylko czytaniu i zdobywaniu wiedzy, lecz również rozmowie o sprawach trudnych, ważnych i bardzo bliskich młodym ludziom. Dzisiejsze spotkanie w naszej czytelni było właśnie jednym z takich momentów, ponieważ dotyczyło słów, emocji, odpowiedzialności oraz reakcji na krzywdę drugiego człowieka.
O godzinie 11:40, podczas lekcji wychowawczej klasy I Zw, prowadzonej przez Panią Katarzynę Timofiejczuk, spotkaliśmy się, aby porozmawiać o zjawisku, którego nie wolno bagatelizować — o hejcie, przemocy słownej i odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Zależało nam, aby nie była to lekcja polegająca na zapisaniu kilku definicji i udzieleniu „właściwych” odpowiedzi. Chcieliśmy stworzyć przestrzeń do rozmowy, w której można zastanowić się nad tym, jak wielką siłę mają słowa, zachowania i decyzje podejmowane wobec innych ludzi.
Słowa mogą wspierać, dodawać odwagi i sprawiać, że ktoś poczuje się zauważony oraz ważny. Mogą jednak również ranić, wykluczać, ośmieszać i pozostawać w pamięci znacznie dłużej, niż osoba wypowiadająca je mogła przypuszczać. Równie istotna okazuje się postawa tych, którzy obserwują krzywdę, ponieważ milczenie świadków również wpływa na to, jak rozwija się dana sytuacja.
Zajęcia rozpoczęliśmy od obejrzenia krótkiego filmu edukacyjnego „STOP HEJT”, który stał się punktem wyjścia do dalszej rozmowy. Najważniejsza część spotkania rozpoczęła się jednak po projekcji, kiedy uczniowie mogli wspólnie przeanalizować przedstawione sytuacje i zastanowić się nad odpowiedzialnością poszczególnych osób.
Uczniowie odpowiadali na przygotowane wcześniej pytania, analizowali zachowania bohaterów i rozważali, kto ponosi odpowiedzialność za hejt. Rozmowa dotyczyła nie tylko osoby, która jako pierwsza wypowiada obraźliwe słowa, lecz również tych, którzy dołączają do wyśmiewania, udostępniają krzywdzące treści, reagują śmiechem albo pozostają obojętni.
Szczególnie ważnym tematem okazała się rola świadka, który zawsze staje przed konkretnym wyborem. Może odwrócić wzrok i uznać, że sytuacja go nie dotyczy, może dołączyć do tłumu albo spróbować zareagować i pokazać, że przekraczanie granic drugiego człowieka nie powinno być akceptowane.
Czasami wystarczy jedno zdanie wypowiedziane we właściwym momencie, aby przerwać sytuację, która dla kogoś innego staje się źródłem wstydu, lęku albo poczucia osamotnienia.
Podczas zajęć znalazło się miejsce na własne opinie, różne punkty widzenia i pytania, które nie zawsze miały prostą odpowiedź. Niektóre z nich były celowo podchwytliwe, ponieważ zależało nam na tym, aby uczniowie nie odpowiadali automatycznie, lecz naprawdę zastanowili się nad konsekwencjami konkretnych zachowań.
Rozmawialiśmy między innymi o tym, czy kliknięcie „lubię to” pod obraźliwym komentarzem rzeczywiście jest niewinne, czy udostępnienie kompromitującego materiału można uznać za zwykły żart oraz czy śmiech z krzywdzącej wypowiedzi nie daje sprawcy poczucia przyzwolenia na dalsze działanie.
Po dyskusji przyszedł czas na pracę w grupach. Uczniowie zostali podzieleni na zespoły, a każdy z nich otrzymał przygotowaną wcześniej kartę pracy z innym zadaniem.
Jedna grupa pracowała nad plakatem, inna przygotowywała scenkę pokazującą właściwą reakcję na hejt, a kolejne zespoły zastanawiały się nad sposobami pomocy osobie doświadczającej przemocy, rolą świadków oraz tym, co można zrobić, aby w klasie, szkole i Internecie tworzyć atmosferę większego bezpieczeństwa i wzajemnego szacunku.
Najważniejszym celem tej części zajęć nie było znalezienie jednej perfekcyjnej odpowiedzi, lecz rozmowa, współpraca i próba spojrzenia na problem z perspektywy drugiego człowieka.
Do tej relacji załączamy również pięć kart pracy wykorzystanych podczas zajęć i zachęcamy do ich obejrzenia. Mamy nadzieję, że mogą stać się inspiracją również dla innych klas, wychowawców, nauczycieli oraz rodziców, którzy chcieliby rozpocząć podobną rozmowę. Zachęcamy również do zaznajomienia się z fachową literaturą dostępną w bibliotece.
Temat hejtu nie powinien kończyć się na samym ostrzeganiu przed jego skutkami. Warto rozmawiać również o odwadze reagowania, empatii, odpowiedzialności i zwykłej ludzkiej uważności, ponieważ za ekranem telefonu czy komputera zawsze znajduje się prawdziwa osoba, która przeżywa emocje i odczuwa skutki kierowanych do niej słów.
Na zakończenie zajęć pojawił się także przyjemny akcent — wszyscy uczestnicy otrzymali nagrody jako podziękowanie za aktywność, zaangażowanie, odwagę w zabieraniu głosu oraz udział we wspólnej dyskusji.
Najważniejszy efekt takich zajęć trudno jednak zmierzyć liczbą odpowiedzi czy wykonanych zadań. Prawdziwą wartość będzie miała sytuacja, w której ktoś po dzisiejszym spotkaniu zastanowi się dwa razy, zanim napisze krzywdzący komentarz, zareaguje na wyśmiewanie kolegi lub koleżanki albo zdecyduje się stanąć po stronie osoby, która została potraktowana niesprawiedliwie.
Takie momenty pokazują, że szkolna czytelnia może być przestrzenią ważnych rozmów, wymiany doświadczeń i budowania postaw, które wykraczają daleko poza jedną lekcję.
Dziękujemy Pani Katarzynie Timofiejczuk za możliwość przeprowadzenia zajęć podczas lekcji wychowawczej oraz uczniom klasy I Zw za aktywność, szczerość, zaangażowanie i bardzo dobrą atmosferę podczas spotkania.
Dzisiejsze zajęcia pozostawiamy z prostym, lecz niezwykle ważnym przesłaniem:
Nie hejtuję. Nie milczę. Reaguję.
Największą wartością każdej społeczności pozostaje sposób, w jaki jej członkowie odnoszą się do siebie nawzajem. Szacunek, empatia i gotowość do reakcji wtedy, gdy komuś dzieje się krzywda, mogą zmienić więcej, niż czasami nam się wydaje.
Nauczyciele Bibliotekarze
